Als alles tegelijk moet - maar niet lukt
In de overgang van puber naar jongvolwassene brengt veel grote veranderingen. Middelbare school afronden, studeren, werken, op kamers, je sociale leven, plannen voor de toekomst… alles komt tegelijk. En precies dát is waar ADHD bij jongvolwassenen zich vaak het sterkst laat zien. Zit jij nu in die fase en loop je vast?
Misschien liep het op de basisschool en middelbare school nog wel oké. Of werd ADHD lange tijd gemaskeerd door jouw intelligentie, je doorzettingsvermogen of hulp van thuis of buitenaf. Maar the minute dat je onder de vleugels van je ouders vandaan kroop of de structuur van het schoolse verdween - en jij dus steeds meer verantwoordelijkheid kreeg - liep je vast. En daar ben je niet de enige in. Veel jongvolwassenen met ADHD struikelen op dit punt. Niet omdat ze het niet kunnen – maar omdat hun brein anders werkt.
Op deze pagina lees je hoe ADHD zich uit bij jongvolwassenen, waar zij tegenaan lopen en waarom deze levensfase zo’n kantelpunt is.
Wat verstaan we onder jongvolwassenen met ADHD?Met jongvolwassenen bedoelen we grofweg scholieren in de bovenbouw van de middelbare school, studenten en starters op de arbeidsmarkt (ongeveer 16 tot 25 jaar). Op zich verschillen de kenmerken van ADHD bij volwassenen niet van die van jongvolwassenen, maar deze leeftijd vraagt veel van jonge mensen. Als jongvolwassene kom je namelijk vanuit een verzorgde structuur in een fase waarin:
Kortom, een complexe leeftijd. Want terwijl jouw hersenen nog volop in ontwikkeling zijn (ze groeien door tot je 32 bent!) word je in veel opzichten geacht volwassen te zijn. En precies daar wringt de schoen bij mensen met ADHD. |  |
Hoe uit ADHD zich bij jongvolwassenen?
ADHD bij jongvolwassenen ziet er vaak anders uit dan bij kinderen. Minder druk gedrag, maar juist meer interne onrust. Minder opvallend gedoe dus, maar vaak wel meer vastlopen op grotere thema's, zoals studie, werk, wonen of relaties.
Dat je nu als jongvolwassene minder opvalt, heeft ook te maken met het feit dat je als kind een stuk meer in de gaten werd gehouden. ADHD wordt bij jongvolwassenen daarom regelmatig laat gediagnosticeerd, verkeerd geïnterpreteerd of afgedaan als stress, luiheid of pubergedrag.
Zeker bij vrouwen en bij mensen zonder opvallende hyperactiviteit blijft ADHD lang onder de radar. Maar als jij jezelf herkent in onderstaande, dan is de kans groot dat je ADHD hebt. Misschien heb je al een ADHD-diagnose. Prijs jezelf met zo'n inzicht gelukkig, want hoe eerder je jezelf goed begrijpt, hoe eerder je jouw krachten en valkuilen begint te herkennen.
ADHD jongvolwassenen herkennen zich vaak in de volgende kenmerken:
1. Concentratieproblemen (maar niet altijd)
Lang luisteren, grote hoeveelheden stof verwerken of meerdere taken combineren is ronduit lastig. Vooral als iets saai is of geen directe beloning heeft. Je ziet het doel niet, je begrijpt niet waarom je dat suffe college moet aanhoren of je administratie moet doen.
Tegelijk kunnen jongvolwassenen met ADHD zich hyperfocusen op dingen die hen wél interesseren – soms tot diep in de nacht. Een toffe game, een zonvakantie plannen, die perfecte sneakers zoeken: op zulke momenten lijkt er niks aan de hand met je focus, toch?
2. Problemen met plannen en organiseren
Plannen vraagt veel executieve functies. Denk aan overzicht houden, inschatten hoeveel tijd (of geld!!) iets kost en prioriteiten stellen. Voor ADHD jongvolwassenen is dit een ongelooflijke uitdaging. Je begrijpt heus wel dat je voor een bepaalde toets zal moeten leren. Maar waarom nu meteen al starten, het is immers nog zo ver weg? Of: waarom sparen, ik kan best nú die nieuwe broek kopen!
Veel mensen beginnen vol goede moed aan een planning. En verzanden vervolgens in het perfectioneren van die planning. Het geeft een goed gevoel om een mooi schema te maken. Als het eenmaal klaar is, leggen ze de planning weg - om er vervolgens nooit meer naar te kijken.
Plannen gaat dus ook over uitvoeren, maar dan komen we bij het volgende punt:
3. Uitstelgedrag en stress
Uitstellen is misschien wel ADHD-kwaal nummer 1. Niet omdat iemand met ADHD lui is, maar omdat de startknop hapert. Beginnen aan een taak hangt namelijk samen met de beloning die het oplevert. Omdat de stofjes die je blij maken, zoals dopamine, vaak anders gereguleerd zijn bij mensen met ADHD, voelt de beloning vaag en onduidelijk. Soms zelf fysiek onaantrekkelijk.
Gevolg: taken worden uitgesteld tot het laatste moment. En dat leidt tot stress, schuldgevoel, faalangst en vaak nog meer blokkade om ergens aan te beginnen. Een vicieuze cirkel die je zelfvertrouwen ondermijnt.
Overigens: als de stress maar genoeg oploopt neemt de dopamine en adrenaline wel degelijk toe. Veel mensen met ADHD kunnen dus op het laatste moment ontzettend goed knallen. Dat kan dus ook een strategie zijn.
4. Emotieregulatie: alles komt harder binnen
ADHD bij jongvolwassenen gaat vaak samen met snel overweldigd zijn, sterke stemmingswisselingen, moeite met kritiek (denk aan RSD) en intense frustratie of verdriet.
Kleine dingen kunnen groot voelen. En dat is niet alleen vermoeiend, het kan je ook deprimeren. Bovendien kan de manier waarop je met emoties omgaat je ook hinderen in je sociale leven. Je nieuwe vriendin die jouw drama niet begrijpt. De schaamte die je voelt als je snel emotioneel wordt.
Lees meer hierover bij ADHD en relaties.
5. Over- of onderprikkeling
Al die emoties die binnenkomen tijdens alles wat je meemaakt: studeren, studentenleven, werk, sociale druk, schermen, deadlines… het is veel. Jongvolwassenen met ADHD hebben vaak moeite met hun grenzen voelen en prikkels te doseren. Rustmomenten nemen is er vaak niet bij.
Gevolg: je staat óf constant aan, of je klapt op een gegeven moment helemaal dicht. Waardoor je alleen nog maar in je bed wilt liggen en al je taken verzaakt.
Lees meer over ADHD overprikkeling symptomen
ADHD onderprikkeling symptomen
ADHD op school, tijdens de studie of in het werk
Adhd jongvolwassenen hebben het dus niet altijd even makkelijk. Of je nu nog op school zit of je bent al aan het werk: er wordt veel aanspraak gemaakt op jouw zelfstandigheid en organisatievermogen. En dat vormt een grote uitdaging.
Middelbare school
In de bovenbouw neemt de zelfstandigheid toe, maar de begeleiding vaak af. Dat kan zorgen voor:
- dalende cijfers
- motivatieverlies
- conflicten met docenten
- het gevoel “ik kan het gewoon niet”
Studie of opleiding (mbo, hbo, universiteit)
Studeren vraagt discipline. Vaak heb je maar weinig lessen of colleges, de rest moet uit zelfstudie komen. En dat is precies waar ADHD schuurt:
- zelf plannen
- grote hoeveelheden stof verwerken
- lange, ver in de toekomst liggende deadlines
- weinig externe controle en structuur
Veel studenten met ADHD twijfelen daarom continu aan zichzelf, terwijl ze intellectueel prima meekunnen.
Werk
Heb je een baan? Werken vraagt dat je op tijd komt, kunt omgaan met je collega's, je taken op tijd af hebt. Jongvolwassenen met ADHD kunnen hier tegenaan lopen:
- moeite met prioriteiten
- chaos in het hoofd
- snel overprikkeld raken
- perfectionisme of juist afhaken
De gevolgschade van ADHD
Misschien wel het zwaarste aspect van ADHD bij jongvolwassenen is het zelfbeeld dat grote schade kan oplopen. Jarenlang horen dat je slimmer bent dan je laat zien, of dat je gewoon wat beter je best moet doen, doet iets met je. Je begint te twijfelen aan je eigen vermogens, en of je er wel helemaal bij hoort, bij 'het systeem'.
Veel jongvolwassenen met ADHD kampen met: faalangst, perfectionisme of mentale uitputting. En vaak zonder dat de omgeving ziet hoe hard ze werken.
Wat helpt bij ADHD in deze levensfase?
ADHD verdwijnt niet vanzelf, maar je kunt er wél beter mee leren omgaan. In deze fase helpt het enorm om:
- inzicht te krijgen in hoe jouw brein werkt
- praktische strategieën te leren
- niet jezelf in een niet-passend systeem te dwingen, maar door dat systeem slimmer aan te passen
- begeleiding te krijgen die past bij jouw leven nu
- mildheid te ontwikkelen voor jezelf
 | Herken je jezelf hierin?Als je dit leest en denkt: Dit gaat over mij, weet dan dit: je bent niet lui, niet dom en niet zwak. ADHD bij jongvolwassenen gaat vaak juist samen met creativiteit, empathie, doorzettingsvermogen en originele denkkracht. Trek je niet teveel aan van het systeem of wat men van je verwacht, maar zet het systeem juist naar jouw hand! Wil je ontdekken hoe jij in je ADHD-kracht kunt komen? Iets waar je je hele leven lang wat aan hebt? ADHD coaching is niet saai, maar leuk, enerverend - en waarschijnlijk een grote opluchting voor je. Plan vandaag nog je gratis intake:
|
Veelgestelde vragen over ADHD bij jongvolwassenen
Is ADHD bij jongvolwassenen anders dan bij kinderen?
Ja. Minder zichtbare drukte, meer onrust, stress en uitputting van binnen. Problemen met werk of studie en in je sociale leven en relaties.
Kan ADHD pas op latere leeftijd zichtbaar worden?
Ja. Vaak wordt ADHD pas juist in de jongvolwassenen-fase zichtbaar en problematisch, op het moment dat structuur wegvalt en zelfstandigheid wordt verwacht.
Wat helpt voor jongvolwassenen met ADHD?
Inzicht in je eigen brein, in waar jouw krachten liggen en wat bekende valkuilen voor je zijn leert je het systeem naar jouw hand te zetten. Coaching kan daarbij een cruciale rol spelen.