“We kunnen het systeem helaas niet veranderen.”
Het is een zin die ik laatste tijd zo vaak hoor. Wij ouders gebruiken hem, scholen gebruiken hem, professionals gebruiken hem en eerlijk is eerlijk, ik gebruik(te) deze zin ook vaak. En inmiddels hoor ik jongvolwassenen dit klakkeloos over nemen. Het klinkt bijna geruststellend: als je het niet kan veranderen, hoeven wij het ook niet te proberen. Maar wat als je kunt kijken dat je geen invloed hebt om iets te veranderen buiten jezelf maar wel op je manier hoe jij hiermee om kunt gaan?
Toen ik op latere leeftijd mijn ADHD-diagnose kreeg, kreeg ik het idee dat ik bijna moest voelen dat het een opluchting was. Ik kon er blijkbaar niks aan kon doen. Anderen hadden ineens een verklaring voor mijn gedrag. En hoe fijn dat ik dan ook het hele systeem ineens mocht beschuldigen! Maar wat zat er dan echt achter mijn frustratie, machteloosheid en boosheid? Ik wist het ineens allemaal niet meer. De schaamte dat je ineens te horen krijgt dat je eigenlijk anders bent dan het systeem en blijkbaar volgens dat systeem een hersenstoring hebt viel me achteraf gezien zwaar. Ik voelde me ineens niet meer serieus genomen en niet gehoord, en dit maakte het helemaal verwarrend. Ik heb zoveel momenten gehad dat ik mezelf zielig vond. Ik had iets, mijn hoofd klopte niet, terwijl ik al 49 jaar met dit hoofd geleefd had. Had ik dan in al die jaren ervoor niet weloverwogen beslissingen genomen? Was het dan door die hersenstoornis dat ik gedrag vertoonde waarbij anderen hun wenkbrauwen optrokken? Ik vertrouwde mijn eigen hoofd niet meer. En ik kan oprecht zeggen, dat doet iets met je, in ieder geval met mij. Ik vertrouwde mezelf niet meer. Wat was nu echt en wat deed die stoornis met mijn gedachtes? Wanneer waren mijn gedachtes echt en wanneer overheerste die blijkbare stoornis. Die stoornis die niet paste kennelijk in ons opgelegde systeem!
Het systeem klonk bijna alsof het een ondoordringbare muur was. Maar inmiddels denk ik dat het zogenoemde systeem bestond en nog steeds bestaat uit verwachtingen. Uit gewoontes. Uit manieren van denken die we met elkaar hebben aangeleerd.
En ja, dat begint dus eigenlijk al thuis en vanuit je kindertijd. En hier zit geen goed of fout in. Want wij ouders willen het beste voor onze kinderen en wij en vele ouders zijn zelf opgevoed in een wereld van kaders, normen en prestatiedruk. Want wie in kaders denkt, voedt in kaders op. Niet uit onwil, maar uit angst:
Want wat als mijn kind anders is? Wat als mijn kind niet meekomt? Wat als hij of zij buiten de boot valt? En hoe kunnen we ervoor zorgen dat onze kinderen geen teleurstellingen meemaken? Terwijl ik dit opschrijf voel ik nog steeds de pijn in mijn buik toen onze dochter thuiskwam en zo verdrietig was omdat ze gepest was en zich buitengesloten voelde. Het onrecht wat je dan voelt. Juist dat willen we als ouders niet voelen, je wil je kind beschermen voor al het kwaad om hen heen. En zo kan je eigen angst juist je drijfveer worden in het groot brengen van deze kleine wezentjes? Als dan ook nog de bevestiging komt dat je gevoelige kind een andersdenkende diagnose blijkt te hebben, kan dit bijna voelen als een soort van opluchting.
Juist als volwassene met ADHD weet ik hoe het voelt om niet in ons opgelegde systeem te passen. Je leert al vroeg dat jouw manier van denken, te veel, te impulsief, te druk, te snel of te overgevoelig is. Veel volwassenen met ADHD dragen jarenlang het idee mee dat zij het probleem waren totdat ze ontdekken dat ze eigenlijk niet aan bepaalde verwachtingen kunnen voldoen.
En dit zie ik nu zo vaak bij de mensen die ik begeleid.
Volwassenen die hun hele leven hebben geprobeerd te passen.
Kinderen die al op jonge leeftijd leren dat ze “anders” zijn op een manier die niet mag.
Boosheid op het systeem gaat zelden over regels.
Het gaat over niet gezien worden in wie je werkelijk bent. We willen allemaal zo graag dat ons kind gelukkig is, dat ze mee kunnen met anderen. Dat ze veel vrienden en vriendinnen hebben. We vegen het pad graag voor ze schoon. Ooit hoorde ik de term: curling ouders.
Maar wat zou er gebeuren wanneer je je kind echt kan zien? Hem of haar kan laten leiden en dat jij als ouder gewoon mag volgen en mag begeleiden. Echt kunt luisteren naar wat hij of zij nodig heeft, niet naar wat ons zelf opgelegde systeem zegt dat zou moeten.
Kinderen lopen niet vast op hun eigen natuur. Ze worden niet geboren met de gedachte om nu maar eens lekker stout te zijn
Ze lopen vast op verwachtingen die niet passen bij wie ze zijn.
En wanneer je een kind volgt in plaats van dwingt, gebeurt er iets bijzonders:
Je ziet ineens de kracht achter het gedrag.
De creativiteit achter de chaos.
De gevoeligheid achter de intensiteit.
De intelligentie achter de onrust. En misschien verandert dan het systeem niet van bovenaf, maar juist van binnenuit. We zeggen graag dat het systeem onveranderbaar is, dat maakt het ook heel overzichtelijk, maar het systeem bestaat uit ouders, leraren, professionals, beleidsmakers die stuk voor stuk invloed hebben.
Niet door het hele systeem om te gooien, maar door anders te kijken.
Door ruimte te maken.
Door te erkennen dat andersdenkend niet iets is dat gerepareerd moet worden, maar iets dat gekoesterd mag worden.
Het systeem verandert wanneer wij anders leren kijken naar kinderen en volwassenen.
Wanneer we stoppen met aanpassen en beginnen met begrijpen.
Wanneer we stoppen met boos zijn op iets abstracts, en ons afvragen wat wij zelf kunnen verschuiven.
En dit is nu waar het volgens mij omgaat in het leven: Het begint niet bij regels, het begint bij mensen.
Bij jou,
Bij mij,
Bij elke ouder die durft te volgen in plaats van te duwen en pushen,
Bij elke leerkracht die durft los te laten wat “hoort”,
Bij elke volwassene met of zonder ADHD die eindelijk zichzelf durft te zijn, in plaats van te passen.
Misschien kunnen we het systeem wel veranderen.
Misschien begint dat gewoon met:
Zien
Voelen
En echt contact
En vooral:
Bij kinderen die niet in het systeem hoeven te passen, omdat het systeem ruimte kan maken voor hen.